کلاهک های شسته شده، توده های لیمونیتی واقع در بخش های فوقانی کانسارهای مس پورفیری هستند که در اثر پدیده های سوپرژن تشکیل می شوند. با توجه به مکانیسم تشکیل این توده ها، می توان ویژگی های توده پورفیری هیپوژن و شدت تاثیر عوامل سوپرژن را با دقت نسبتا خوبی تخمین زد. این کلاهک ها به صورت توده های جاروسیتی، گوتیتی و هماتیتی یا مخلوطی از آنها قابل مشاهده اند که غلبه هر کدام از آنها بر دیگری نشان دهنده نوع و میزان کانی سازی غالب سولفیدی هیپوژن و میزان غنی شدگی سوپرژن در زیر سفره آب زیرزمینی می باشد. کانسار مس سوناجیل از نوع پورفیری بوده و دگرسانی های شاخص پتاسیک، فیلیک، آرژیلیک و پروپیلیتیک در آن توسعه یافته اند. ترکیب توده پورفیری در حد دیوریت بوده و کانی سازی فلزی هیپوژن به صورت افشان، رگچه ای، ریز رگچه ای و رگه ای شامل پیریت، کالکوپیریت، بورنیت، سولفوسالت های مس (تترائدریت-تنانتیت و انارژیت)، مولیبدنیت، مگنتیت و هماتیت می باشد. در کلاهک های شسته شده موجود در بخش های فوقانی این توده پورفیری، نسبت های متفاوتی از انواع لیمونیت ها به چشم می خورد. بخش عمده ای از نمونه های مربوط به کلاهک ها دارای رنگ قهوه ای بوده و بیشتر گوتیتی به نظر می رسند. همچنین طبق آنالیزهای شیمیایی، اکثر نمونه ها دارای مقادیر نسبتا بیشتری گوتیت بوده و جاروسیت و تا حدی هماتیت نیز در این نمونه ها دیده می شوند. با توجه به اینکه حضور گوتیت فراوان در کلاهک، نشانه منفی برای توسعه غنی شدگی سوپرژن و نیز عدم حضور مقادیر زیادی پیریت جهت تامین اسیدیته لازم برای شستشوی موثر مس از زون اکسیدان می باشد غنی شدگی کالکوسیتی گسترده ای در این کانسار مورد انتظار نمی باشد. موارد فوق با حفاری های اکتشافی در این کانسار کاملا مورد تایید قرار گرفته است.

کانسار سرب و نقره آهنگران در 25 کیلومتر جنوب شرقی ملایر و در فاصله 3 کیلومتری جاده اراک _ ملایر واقع است. این کانسار از لحاظ تقسیم بندی تکتونیکی و زمین ساختی ایران، در زون سنندج سیرجان قرار دارد و از تحولات مختلف آن پیروی می کند. کانی سازی در این معدن در حد فاصل واحد ماسه سنگی و دولومیتی و در داخل واحد کرتاسه پایین است و به حکم قراین قطعی کانی سازی نیز در همین محدوده سنی صورت گرفته است.کانسار آهنگران از دو بخش استراتی فرم و اپی ژنیک (رگه ای) تشکیل شده است و بررسی های مختلف کانی شناسی کانی هایی مانند پیرونیت، کالکوپیروتیت و اسفالریت نشان می دهد که زون رگه ای کانسار در دمای بالا تشکیل یافته است. همچنین مطالعات کانی شناسی و شواهد صحرایی حاکی از آن است که زون استراتی فرم کانسار در شرایط رسوبگذاری و در دمای پائین پدید آمده و خصوصیات کانی شناسی، زمین شناسی و معدنی کانسار پیش گفته با کانسارهای اکساتیو رسوبی سازگاری دارد. رابطه میان pb و Ag نیز همین نظر را تایید می کند.به طور کلی می توان گفت کانسار آهنگران یک کانسار پلی ژن است که طی چهار مرحله و به این ترتیب شکل گرفته است:

یکی از مناطق مستعد جهت پی جویی و اکتشاف اندیس های فلزی از جمله آهن، در شمال شرق اصفهان واقع شده است. برونزد وسیعی از توده گرانیتوئیدی در محدوده مورد مطالعه و اطراف آن (گرانیت های کرکس) وجود دارد که بیشتر واحدهای چینه شناسی قبل از الیگومیوسن منطقه را قطع کرده است. لیتولوژی منطقه شامل ماسه سنگ های ریز تا درشت دانه، دولومیت های توده ای، آهک های کرم رنگ فسیل دار و توده های نفوذی منطقه به ترتیب فراوانی شامل کوارتزمونزونیت، کوارتزمونزودیوریت، گرانودیوریت و گرانیت می باشد. گرانیت های منطقه در زون فرورانش و قبل از تصادم تشکیل و از نوع (VAG) هستند و از نظر ماگمایی جزء سری کالکو آلکالن (CAG) می باشند که دم های داسیتی فراوانی در آن نفوذ کرده است. سنگ های آتشفشانی منطقه شامل پورفیروداسیت، آندزیت و کوارتزلاتیت به سن میوسن تا پلیوسن است. منشاء آهن، ماگمای گرانیتی نیمه عمیق با موتور محرکه عظیم گرمایی که ضمن گسیل دادن سیالات حاوی عناصر به افق های بالا و حمله به سنگ های آهک و دولومیت ها اسکارن زایی با ترکیب کانی شناسی آندرادیت، گرسولر، هسونیت، اپیدوت، لیپیدوکرولیت، زوئیزیت و هدنبرژیت شده است. علاوه بر این، سیالات گرمابی سبب تشکیل کانی های دگرسانی کائولینیت، مونت موریلونیت کلریت و سرسیت گردیده و پدیده سوپر ژن در غنی شدگی کانسار آهن در سطح نقش اساسی داشته است که شاهد اصلی آن کلاهک آهنی (گوسان) است. معدن آهن کامو که بر روی آن واقع است از کانی های آهن مانند مگنتیت، هماتیت، لیمونیت، گوتیت و پاراژنزهای آن تشکیل شده است. مگنتیت و کانی های سولفیدی مانند پیریت و کالکو پیریت و با منشاء ماگمایی، نسل اول کانی زایی اسکارنی و دگرسانی های حاصل از سیالات ماگمایی نسل دوم و پدیده سوپرژن نسل سوم کانی سازی (هماتیت، لیمونیت، کوولیت، گوتیت) منطقه کامو را تشکیل داده اند. بنابراین ژنز اصلی کانسار آهن کامو به صورت اپی ژنتیک هیدروترمالی می باشد.

کانسار چوپان در قسمت شمالی دشت لوت در ایران مرکزی قرار دارد. این ناحیه به لحاظ کانه زایی آنتیموان، سرب و روی، نقره، آرسنیک و طلا دارای اهمیت است. بر اساس مطالعات پترولوژیکی، عمده سنگ های آذرین منطقه را سنگ های آتشفشانی سری تولئیتی با جنس داسیت و آندزیت تشکیل می دهند. فراوانی آندزیت ها در منطقه و نوع سری ماگمایی این سنگ ها و نمودارهای پتروژنیک، تشکیل احتمالی سنگ های این منطقه در یک زون فرورانش و همراه با آلایش پوسته ای را تایید می کنند. مهم ترین جلوه کانی سازی در کانسار چوپان به صورت اکسیدی است و نقش فرآیند ثانویه یا سوپرژن بارز است، به طوری که کانی های سولفیدی آنتیموان به طور بارزی کاملا تبدیل به کانی های اکسیدی گروه استیبیکونیت شده اند. کانی های اصلی تشکیل دهنده رگه های معدنی استیبیکونیت، استیبنیت، اسستتفلدیت و بیندهمیت می ‏باشند که پیریت، کالکوپیریت، اسفالریت، آرسنوپیریت، سینابر، پیرولوزیت، پسیلوملان آن را همراهی می کنند. کانی زایی در کانسار چوپان به صورت رگه ای و رگچه ای در راستای شمال خاوری - جنوب باختری وجود دارد. این شکستگی ها مهم ترین شاخص در حرکت سیالات و نهشت کانی زایی و دگرسانی هستند. سنگ میزبان اصلی رگه های این ‏کانسار داسیت پورفیری است. دگرسانی سریسیتی در بیشتر مناطق، کانه زایی را همراهی می کند. علاوه بر آن دگرسانی آرژیلیتی، پروپیلیتی و کربناتی نیز در منطقه به چشم می خورد. در طی این پروژه تعداد 77 نمونه به روش خرده سنگی از رگه ها، ترانشه ها و چاهک های منطقه برداشت و مورد تجزیه به روش جذب اتمی، برای عناصر آنتیموان، سرب و روی، نقره، آرسنیک، مولیبدن، کادمیم، جیوه، طلا و مس قرار گرفت. با پردازش آماری داده های ژئوشیمیایی مشخص گردید که مقدار آنتیموان در قسمت شمالی و جنوب شرقی منطقه به طور گسترده ای افزایش می یابد. میانگین آنتیموان در این رگه ها حدود 4000 پی پی ام می باشد. عنصر آنتیموان با سرب و نقره همبستگی بسیار خوبی نشان می دهد. طلا در حد بسیار کم و زیر مقادیر اندازه گیری است. بر اساس شواهد زمین شناسی، پترولوژیکی، کانی شناسی، ژئوشیمیایی و ترمومتری سیالات درگیر این کانسار می توانند به عنوان رده احتمالی جدیدی از کانسارهای اپی ترمال به نام آدولاریا – سریسیت، کم سولفید، نوع سوپرژن از نوع آنتیموان – نقره قلمداد شود.

ذخیره روی و سرب مهدی آباد واقع در ایران مرکزی، یکی از بزرگترین ذخایر روی در این ناحیه است. توده معدنی از دو بخش سولفیدی اولیه و سوپرژن غیر سولفیدی تشکیل شده است. ذخیره معدنی از یک توده کانه دار اصلی سولفیدی - غیر سولفیدی تشکیل شده است، که در زیر کف دره قرار دارد. بخش یکه معدن کلامین نامیده می شود، کاملا غیر سولفید است، که در دامنه کوه توسط گسله ها از بخش اصلی جدا شده است. سنگ میزبان کانه غیرسولفیدی معدن کلامین به طور محلی در لایه های کرتاسیه (آلپین) سازنده آبکوه هستند که از ماتریکس برش های کارستی یا گلسلی منشا گرفته اند. کانی های ماده معدنی، شامل همی مورفیت، امستی زونیت، گوتین و به مقدار کمتری می میت، هتائرولیت و سوکونیت هستند. از نظر بافتی، برای کانی همی مورفیت می توان دو تیپ بافت متفاوت در نظر گرفت. تیپ اول – به صورت اشکال سباب و انهدرال است که اغلب با گوتیت و یا هیدروزینکیت همراه می باشند. این نوع همی مورفیت دگرسان شده، معمولا بخش هایی از آن حل شده و باقیمانده، در مقیاس میکروسکوپی، بافت جعبه ای نشان می دهند. تیپ دوم – هیمی مورفیت ائوهدرال است که در شکستیگی ها و فضای باز سنگ میزبان و برش ها رشد کرده است. حدالق سه مرحله متفاوت برای ژنز کانی زایی همی مورفیت در نظر گرفته شده است: 1) شکل گیری همی مورفیت تیپ اول از کانه های سیال سوپرژن، 2) حل شدن نسبی و دگرسانی همی مورفیت تیپ اول به هیدروزینکیت که احتمالا با ته نشینی گوتیت بر اثر تغییرات شرایط Eh-pH همراه بواه است، 3) و بالاخره ته نشینی همی مورفیت تیپ دوم درون شکستیگی ها و فضاهای باز شده سنگها بوده است.